Từ xưa đến nay, khám phá hoặc tái khám phá, dù lớn hay nhỏ đều bắt đầu bằng những câu hỏi. Chỉ khi con người chịu đặt câu hỏi, suy ngẫm và tìm ra câu trả lời cho chúng, thì khi ấy tri thức mới dần hoàn thiện, được bổ sung và làm mới. Đối với phong thủy, văn thư cổ và trước tác của những bậc tiền nhân, hầu hết đều đi thẳng vào các quan điểm nền tảng, các chỉ dẫn về tính tốt – xấu (có thể đúng/sai) dưới góc nhìn phong thủy, mà thiếu đi sự kiến giải về bản thể của nó. Một vài câu hỏi dưới đây sẽ góp phần nhỏ để lấp vào chỗ trống vắng ấy.

Phong là GIÓ, Thủy là NƯỚC, vậy vì sao khi quan sát một nơi dùng cho người sống cư trú, hoặc dành cho người mất an nghỉ, người ta lại xem xét đến cả yếu tố ĐẤT (thế đất) và một dạng đặc biệt của năng lượng gọi là KHÍ/Qi (khí tốt/ xấu tụ hội)?

Thời cổ đại, các bậc minh triết phương Đông lẫn phương Tây đều xem toàn thể vũ trụ được tạo tác từ 4 yếu tố lớn (Tứ Đại, theo cách gọi của Phật giáo) là: đất, nước, gió, lửa. Bốn yếu tố trên quan hệ qua lại theo nhiều dạng, trong số đó có dạng thức “sinh” và “khắc” được biểu diễn như sau: Đất Nước v Gió Lửa.

Hồ Thủy Long – Hoa viên Nghĩa Trang Bình Dương

(1): đất và nước khắc chế nhau. Đất mở rộng diện tích thì nước thu hẹp lại (lấn biển, lấp sông), nước bành trướng lãnh thổ thì đất co cụm lại hoặc xóa xổ (biển lấn, nước biển dâng cao).

(2): lửa và gió hỗ trợ nhau. Lửa làm khối không khí nóng và bốc lên cao, khối không khí lạnh ở nơi khác ùa đến chiếm chỗ, sự dịch chuyển của các khối không khí gây ra hiện tượng gọi là gió. Ngược lại, tốc độ gió càng lớn sẽ khiến lửa bốc càng mạnh và lan rộng, nhiệt lượng sinh ra càng nhiều và phân tán hơi nóng ra xung quanh.

Rõ ràng, mối quan hệ nội tại của (1) và (2) là tương phản nhau về hình thức, ví như một Âm một Dương[1]. Khi đã là Âm và Dương, chúng sẽ cùng tồn tại trong một thể thống nhất. Thật vậy, cặp “gió- lửa” có thể xem là sự dịch chuyển của dòng nhiệt năng trong môi trường, và nếu khái quát lên, ta được dịch chuyển của dòng chảy năng lượng tạm gọi là KHÍ. Trong khi đó, cặp “đất – nước” tạo nên đủ dạng địa hình tự nhiên với  quy mô rộng – hẹp, xa – gần khác nhau, vì vậy gọi là HÌNH THẾ (ngàn thước là THẾ, trăm thước là HÌNH). HÌNH THẾ phân Sơn Cốc (thế đất, thế nước ở vùng núi) và Bình Dương (thế đất, thế   nước ở đồng bằng), KHÍ chia thành Địa KHÍ (từ dưới đất bốc lên) và Thiên KHÍ (từ vũ trụ giáng xuống); HÌNH THẾ định rõ Cát (tốt) – Hung (xấu), KHÍ tách riêng Sinh (tốt) – Sát (xấu).

Người xưa quan niệm, KHÍ phân bố khắp nơi, gặp gió thì tán, gặp nước thì tụ, di chuyển trong lòng đất theo mạch núi, gặp đồi chắn thì lên cao, gặp vùng trũng thì hạ xuống[2], ấy chính là mối quan hệ mất thiết giữa KHÍ và HÌNH THẾ, vì thế mới có thuyết “tàng phong đắc thủy” (tránh gió, tụ nước) để giữ được KHÍ, mà muốn vậy thì phải tìm được HÌNH THẾ phù hợp. Đến lượt mình, HÌNH THẾ tốt sẽ sinh ra Địa KHÍ tốt và tụ được Sinh KHÍ từ phương xa dẫn đến, HÌNH THẾ xấu sẽ sinh ra Địa KHÍ xấu và tụ Sát KHÍ từ bốn phương tám hướng đem lại, ấy gọi là tương liên giữa HÌNH THẾ và KHÍ. Đến đây ta có công thức tổng quát sau:

PTt= HTt ∪ ∪ Kt= [HTĐt ∩ ∩ HTNt ∩ ∩Pt] ∪ ∪ [ĐKt ∩ ∩ TKt] (3)

PTx = HTx ∪ ∪ Kx = [HTĐx ∩ ∩ HTNx ∩ ∩Px] ∪ ∪ [ĐKx ∩ ∩ TKx] (4)

PTt và PTx là phong thủy tốt/xấu, HTĐt/x là tập hợp các dạng hình thế tốt/xấu của đất, HTNt/x là tập hợp các dạng hình thế tốt/xấu của nước, Pt/x là tình trạng tốt/xấu của gió (các cấp độ gió từ nhẹ đến vừa là tốt, các cấp độ gió từ mạnh đến giật mạnh là xấu), ĐKt/x làcác hình thức tốt/xấu của địa khí được sinh ra và từ xa dịch đến, TKt/x là các hình thức tốt/xấu của thiên khí ngưng tụ (để quan sát tính tốt/xấu của KHÍ, không thể nhìn trực tiếp mà phải nhìn gián tiếp qua bảng phân loại biểu hiện Âm – Dương của KHÍ).

Do HTĐt= aHTĐx và HTNt = bHTNx

(a, b là hệ số điều chỉnh, hay nói cách khác, đó là mức độ và cách thức biến đổi hình thế dưới tác động của tự nhiên/con người), còn K tỷ lệ thuận với HT nên từ (3), (4) ta có công thức:

PTt/{a(1,n)HTĐx}{b(1,n)HTNx} ± ± Pt/x = K(1,n), nếu n tiến đến + ∞ thì PTt thành PTmax (5).

Từ (5), ta hiểu rằng dòng chảy của khí (vốn nương theo gió, mạch đất/mạch nước) sẽ có nhiều kiểu khác nhau, tùy vào cách sắp đặt, bố cục của hình thế.

Dưới đây là 1 ví dụ.

Hình 1: Tính toán mô phỏng luồng KHÍ chuyển động phân tán hay tụ hội.

Hình 1 diễn tả các mô hình chuyển động khác nhau của KHÍ, thời gian tồn tại của chúng và sự tác động của mô hình lên người nằm trên giường trong một căn phòng ngủ có kích thước dài 3m, rộng 4,2m, cao 3m, nhờ việc sử dụng “Mô phỏng tính toán số động lực học chất lưu/CFD” và thuật toán SIMPLEST (kỹ thuật này có thể ứng dụng để phân tích KHÍ cho cả một vùng đất rộng hàng trăm hoặc hàng ngàn hecta nhằm hỗ trợ đánh giá tính phong thủy tự nhiên và thiết lập phương án phong thủy nhân tạo). Những mô hình đánh dấu X là mô hình xấu, gây hại, hoặc không ích lợi gì cho người ngủ và cần loại bỏ, tức là không dùng cách bố cục AW3, AW4, BW3, BW4, CW4 và DW4.

[1]: Lê Hưng. Mạn đàm hai chữ Âm Dương. Bản tin Linh Hoa Tuệ Đàn. 2014 (2):15-18.

[2]: “Gặp gió thì tán, gặp nước thì tụ”, gió ở đây là loại gió mạnh, gió giật, gió lớn và lạnh chứ không phải gió nhẹ, bởi gió nhẹ, dịu và ấm là môi trường dẫn KHÍ (phong vị tống khí chi mai).